Wzory – chemia
Wzory i zależności z chemii szkoły podstawowej: budowa atomu, wartościowość, obliczenia stężenia roztworów oraz wzory podstawowych kwasów, wodorotlenków, tlenków i związków węgla.
Budowa atomu · klasy 7–8
- Liczba masowa
- $A = Z + N$ Z – liczba protonów, N – liczba neutronów
- Liczba neutronów
- $N = A - Z$
- Atom obojętny
- $\text{liczba elektronów} = \text{liczba protonów} = Z$
Układ okresowy pierwiastków · klasy 7–8
lantanowce
aktynowce
2
He
hel
4,00
10
Ne
neon
20,18
18
Ar
argon
39,95
36
Kr
krypton
83,80
54
Xe
ksenon
131,29
85
At
astat
[209,99]
86
Rn
radon
[222,02]
109
Mt
meitner
[276,15]
110
Ds
darmsztadt
[281,16]
111
Rg
roentgen
[280,17]
112
Cn
kopernik
[285,18]
113
Nh
nihon
[284,18]
114
Fl
flerow
[289,19]
115
Mc
moskow
[288,19]
116
Lv
liwermor
[293,20]
117
Ts
tenes
[292,21]
118
Og
oganeson
[294,21]
gazy szlachetne brak przyporządkowania · liczba atomowa (u góry), symbol, nazwa i masa atomowa w u (na dole)
Wartościowość i wzory związków · klasy 7–8
- Wzór ogólny związku dwupierwiastkowego
- $\mathrm{A_xB_y}$, $x \cdot W_A = y \cdot W_B$ W – wartościowość pierwiastka
- Tlenek sodu
- $\mathrm{Na_2O}$
- Tlenek glinu
- $\mathrm{Al_2O_3}$
- Tlenek węgla(IV)
- $\mathrm{CO_2}$
- Woda
- $\mathrm{H_2O}$
Roztwory · klasy 7–8
- Masa roztworu
- $m_r = m_s + m_{rozp}$ m_s – masa substancji rozpuszczonej, m_rozp – masa rozpuszczalnika
- Stężenie procentowe
- $C_p = \frac{m_s}{m_r} \cdot 100\%$
- Masa substancji w roztworze
- $m_s = \frac{C_p \cdot m_r}{100\%}$
- Gęstość
- $d = \frac{m}{V}$
Reakcje chemiczne · klasy 7–8
- Prawo zachowania masy
- $m_{substratów} = m_{produktów}$
- Spalanie metanu
- $\mathrm{CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O}$
- Zobojętnianie
- $\mathrm{HCl + NaOH \rightarrow NaCl + H_2O}$
- Otrzymywanie wodoru
- $\mathrm{Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2}$
Kwasy, wodorotlenki, sole · klasy 7–8
- Kwas solny (chlorowodorowy)
- $\mathrm{HCl}$
- Kwas siarkowy(VI)
- $\mathrm{H_2SO_4}$
- Kwas azotowy(V)
- $\mathrm{HNO_3}$
- Kwas węglowy
- $\mathrm{H_2CO_3}$
- Kwas fosforowy(V)
- $\mathrm{H_3PO_4}$
- Kwas octowy
- $\mathrm{CH_3COOH}$
- Wodorotlenek sodu
- $\mathrm{NaOH}$
- Wodorotlenek wapnia
- $\mathrm{Ca(OH)_2}$
- Chlorek sodu (sól kuchenna)
- $\mathrm{NaCl}$
- Odczyn roztworu
- $\mathrm{pH} < 7$ – kwasowy, $\mathrm{pH} = 7$ – obojętny, $\mathrm{pH} > 7$ – zasadowy
Tablica rozpuszczalności soli i wodorotlenków · klasa 8
| Cl⁻ | Br⁻ | I⁻ | NO₃⁻ | CH₃COO⁻ | S²⁻ | SO₄²⁻ | CO₃²⁻ | PO₄³⁻ | OH⁻ | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Na⁺ | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R |
| K⁺ | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R |
| NH₄⁺ | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R |
| Ag⁺ | T | T | T | R | S | T | S | T | T | T |
| Al³⁺ | R | R | R | R | – | – | R | – | T | T |
| Ba²⁺ | R | R | R | R | R | R | T | T | T | R |
| Ca²⁺ | R | R | R | R | R | – | S | T | T | S |
| Cu²⁺ | R | R | – | R | R | T | R | T | T | T |
| Fe²⁺ | R | R | R | R | R | T | R | T | T | T |
| Fe³⁺ | R | R | – | R | – | – | R | – | T | T |
| Mg²⁺ | R | R | R | R | R | – | R | T | T | T |
| Pb²⁺ | S | S | S | R | R | T | T | T | T | T |
| Zn²⁺ | R | R | R | R | R | T | R | T | T | T |
R – dobrze rozpuszczalna (powyżej 2 g w 100 g wody), S – średnio rozpuszczalna (0,1–2 g), T – trudno rozpuszczalna (poniżej 0,1 g), – – związek nie istnieje albo rozkłada się w wodzie. Wartości dla temperatury 25 °C. Osady z tabeli (T) powstają w reakcjach strąceniowych.
Węglowodory i alkohole · klasy 7–8
- Alkany – wzór ogólny
- $\mathrm{C_nH_{2n+2}}$
- Metan, etan, propan
- $\mathrm{CH_4}$, $\mathrm{C_2H_6}$, $\mathrm{C_3H_8}$
- Alkohole – wzór ogólny
- $\mathrm{C_nH_{2n+1}OH}$
- Metanol i etanol
- $\mathrm{CH_3OH}$, $\mathrm{C_2H_5OH}$